آزادی و جايگاه آن در حکومت از نگاه قرآن

آزادی و جايگاه آن در حکومت از نگاه قرآن

تعريف آزادي : در اين باره تعريف هاي بسياري وجود دارد ولي ساده ترين تعريفي که شده اين است : « آزادي فقدان مانع و جلوگيري است»1
اين تعريف اگرچه ساده است اما مبهم و چند پهلوست و بر اساس آن قضاوت در باب خوب يا بد بودن آزادي نيز بسيار مشکل خواهد شد . در تعريف ديگري گفته شده است : « آزادي قدرت داشتن براي انجام دادن هر کاريست که به ديگران زيان نمي رساند. » 2 طبق اين تعريف حدود آزادي بايد بوسيله قانون معين شود تا مشخص شود چه کاري به ديگران زيان مي رساند و چه کاري به ديگران زيان نمي رساند .
لازم به ذکر است در بررسي مسئله آزادي توجه عمده پژوهش معطوف به آراء متفکران شيعه و معاصر بوده است و بر اين مبني انواع آزادي را مي توان اين گونه بيان کرد :

آزادی و جايگاه آن در حکومت از نگاه قرآن
1. آزادي تکويني : انسان از نظر خلقت موجودي با شعور و اراده است و اختيار دارد ، يعني اينکه وقتي انسان در برابر هر کاري که انجام آن امکان پذير است قرار مي گيرد به حسب طبيعت وجوديش نسبت به آن کار در نقطه اي قرار مي گيرد که محل تلاقي دو راه است : انجام دادن و ترک کردن. پس انسان به حسب فطرت خود نسبت به انجام دادن يا ترک کردن کارها آزادي است و اين همان « آزادي » است 3
2. آزادي تشريعي : به طور في الجمله لازمه آزادي تکويني آزادي ديگري است که « آزادي تشريعي » نام دارد . ( هر چند ميزان اين ملازمه را به طور دقيق نمي توان بيان کرد. ) به اين معني هيچ يک از افراد بشر حق ندارند مالک اراده و عمل ديگران بشود و آنها را را بنده خود سازد و انسان ها بايد در تصميم گيري هايشان آزاد باشند . 4 خداوند متعال مي فرمايد :
قل تعالوا الي کلمه سواء … و لا يتخذ بعضنا اربابامن دون الله ( آل عمران ، 3/64)

در جاي ديگر آمده است :
ما کان بشر … يقول للناس کونوا عبادا لي من دون الله ( آل عمران ، /79)
هيچ بشري حق ندارد بگويد به جاي خداوند بندگان من باشيد .

نگرشي ديگر به انواع ازادي ، تقسيم آن به دو نوع ازادي معنوي و آزادي اجتماعي است . لازم به ذکر است که اين دو نوع مورد توجه ويژه قران کريم قرار گرفته و به عنوان اساسي ترين اهداف انبياء در قرآن ذکر شده است و لذا نقطه کليدي توجه ما نيز در اين پژوهش به آن دو خواهد بود .

آزادی و جايگاه آن در حکومت از نگاه قرآن

آزادي اجتماعي خود به انواع مختلف آزادي سياسي ، آزادي بيان ، عقيده و … تقسيم مي شود .
الف ) آزادي اجتماعي :
در تعريف اين نوع آزادي گفته شده است : آزادي اجتماعي يعني {اينکه} بشر بايد در اجتماع از ناحيه ساير افراد اجتماع آزادي داشته باشد . ديگران مانعي در راه رشد و تکمل او نباشند . او را محبوس نکنند . به حالت يک زنداني در نياورند که جلوي فعاليتش گرفته شود . ديگران او را استثمار نکنند ، استخدام نکنند ، استبعاد نکنند ، يعني تمام قواي فکري و جسمي او را در جهت منافع خودشان بکار نگيردن ، اين را آزادي اجتماعي گويند.5

تعريف ديگر اينکه : منظور از آزادي اجتماعي حق تصميم گيري ، انتخاب و فعاليت هايي است که به شخص مربوط مي گردد و در نسبت ميان فردي و اجتماع تا آنجاست که به آزادي ديگران اسيب نرساند . 6

ب) آزادي معنوي:
يکي از ويژگي هاي مبحث آزادي در قرآن تاکيد بر آزادي معنوي و آزادي دروني در کنار آزادي اجتماعي است . اهميت آزادي معنوي تا آنجاست که برخي معتقدند آزادي اجتماعي بدون آزادي معنوي امکان پذير نيست و لذا بزرگ ترين برنامه انبيا آزادي معنوي است . اصلا تزکيه نفس يعني آزادي معنوي7 :
قد افلح من زکيها و قد خاب من دسيها (شمس ، 91/9-10)

شهيد مطهري در باب ارتباط آزادي معنوي و آزادي چنين مي گويد : پيغمبران آمده اند تا علاوه بر آزادي اجتماعي به بشر آزادي معنوي بدهند و آزادي معنوي است که بيشتر از هر چيز ديگر ارزش دارد. تنها آزادي

آزادی و جايگاه آن در حکومت از نگاه قرآن

پسورد فایل: www.bazaarfile.ir

مطالعه بیشتر